Ik geloof dat beweging altijd leidt tot verbinding en groei, en dat geldt net zo goed voor een groep mensen als voor een individu, want zodra er iets in beweging komt gaan mensen elkaar opzoeken. Wat ik in mijn werk telkens weer zie is dat organisaties die een community willen bouwen daar met de beste bedoelingen precies het tegenovergestelde van doen: ze regelen alles tot in de puntjes, bedenken een mooi programma, zetten een strakke communicatiekalender op, en vragen zich vervolgens af waarom er na drie bijeenkomsten niemand meer komt. De reden is bijna altijd dezelfde en hij is oncomfortabel, want er valt voor de deelnemers niets meer te doen behalve consumeren wat er al bedacht is.

Wat is community building precies?

Community building is het opbouwen van een groep mensen die zich met elkaar verbonden voelen rond een gedeeld belang, en die daar zelf verantwoordelijkheid voor nemen in plaats van dat een organisatie het voor hen regelt. Het verschil met een activiteit organiseren zit hem in dat laatste: bij een activiteit kom je opdagen en ga je weer weg, terwijl je bij een community het gevoel hebt dat het ook een beetje van jou is.

Waarom eigenaarschap belangrijker is dan een goed programma

De vraag die ik als eerste stel wanneer een organisatie een community wil opbouwen, is niet wat ze willen gaan aanbieden maar wat de deelnemers straks zélf mogen bepalen. Dat is een ongemakkelijke vraag, omdat het antwoord vaak neerkomt op vrijwel niets, en dat is precies waar het misgaat nog voordat er ook maar iemand is binnengelopen.

Mensen investeren namelijk niet in iets waar ze geen invloed op hebben, en dat is geen kwestie van gebrek aan motivatie maar van hoe mensen nu eenmaal in elkaar zitten. Wie mag meebeslissen over wanneer er iets gebeurt, wie er wordt uitgenodigd of hoe de avond eruitziet, gaat zich verantwoordelijk voelen voor de uitkomst, terwijl iemand die alleen een uitnodiging krijgt afweegt of het die avond uitkomt en verder niets.

Bij De Handbalclub hebben we dat principe vanaf het begin toegepast door eerst te vragen in plaats van te bedenken, en uit die gesprekken met ruim 120 oud-speelsters kwam iets naar voren wat het hele concept veranderde. Het bleek deze vrouwen namelijk niet zozeer om het handballen te gaan maar om de mensen die ze misten, en de grootste drempel was niet de contributie of de afstand maar de verplichting om je aan een team en een competitie te binden. Door precies die verplichting eruit te halen ontstond er ruimte voor iets wat wél paste bij hun leven, en die events zitten nu binnen enkele uren vol.

Hoe ik een community opbouw

Mijn aanpak is praktijkgericht en doelbewust, wat betekent dat er geen dik plan uit komt maar een reeks kleine stappen waarbij we onderweg blijven kijken wat er werkt. In grote lijnen doorloop ik vier fases die in elkaar overlopen en waarbij ik mezelf steeds verder naar de achtergrond werk.

Ik begin met luisteren bij de mensen om wie het gaat, en dan het liefst bij degenen die zijn afgehaakt of nooit zijn begonnen, omdat zij precies kunnen benoemen wat hen tegenhield terwijl de mensen die al meedoen vooral kunnen vertellen waarom het voor hen wel werkt. Daarna zoek ik de mensen die vooropgaan, want in elke groep zitten er een paar die enthousiast worden en anderen meenemen, en die zijn oneindig veel waardevoller dan welke wervingscampagne ook. Vervolgens organiseren we iets kleins en concreets waar mensen elkaar echt ontmoeten, want een community ontstaat niet uit een nieuwsbrief maar uit een eerste keer waarop het gezellig was. En tot slot begin ik met loslaten, wat betekent dat ik dingen bewust niet meer regel zodat er ruimte ontstaat voor anderen om het op te pakken.

Die laatste stap is de moeilijkste, ook voor mijzelf, want het voelt onnatuurlijk om iets niet te doen waarvan je weet dat jij het sneller en beter zou kunnen. Maar zolang jij het blijft doen leert niemand anders het, en dan heb je over een half jaar nog steeds een community die volledig van jou afhangt.

Wanneer je merkt dat het werkt

Het signaal waar ik op let is niet het aantal deelnemers maar het aantal dingen dat gebeurt zonder dat ik ervan wist. Een appgroep die zelf een extra avond plant, iemand die uit zichzelf een vriendin meeneemt, een deelnemer die vraagt of ze de volgende keer zelf iets mag organiseren: dat zijn de momenten waarop je weet dat de groep van de groep begint te worden.

Aanwezigheidscijfers zeggen daar weinig over, want je kunt een zaal prima vol krijgen met een goed aanbod en toch nul community hebben. Bij de ontmoetingsprogramma’s die ik ontwikkelde voor volwassenen die hun sociale netwerk wilden vergroten, was het meest waardevolle signaal dat mensen na afloop bleven hangen voor het kopje koffie en ze zelf wat lekkers meebrachten, en dat staat in geen enkele rapportage.

Dat sluit aan bij wat het Mulier Instituut in zijn onderzoek naar sport en bewegen in Nederland al jaren laat zien, namelijk dat juist de groepen die het meeste baat zouden hebben bij meedoen het lastigst bereikbaar zijn via het reguliere aanbod. Dat gaat er wat mij betreft niet over dat die mensen minder gemotiveerd zijn, maar over een vorm die niet aansluit bij hoe hun leven eruitziet.

Wat ik concreet lever

Gemeenten, sportbonden, verenigingen en maatschappelijke organisaties vragen mij als projectleider en kwartiermaker wanneer er een groep bereikt moet worden die zich nu niet laat zien, of wanneer een bestaande groep steeds verder wegzakt. Ik doe het doelgroeponderzoek, ontwerp een vorm die past bij hoe die mensen werkelijk leven, breng de mensen bij elkaar die het gaan dragen, en zorg dat er iemand binnen de organisatie klaarstaat om het over te nemen voordat ik vertrek.

Veelgestelde vragen

Wat is community building precies?

Community building is het opbouwen van een groep mensen die zich met elkaar verbonden voelen rond een gedeeld belang, en die daar zelf verantwoordelijkheid voor nemen in plaats van dat een organisatie het voor hen regelt. Het verschil met een activiteit organiseren zit hem in dat laatste: bij een activiteit kom je opdagen en ga je weer weg, terwijl je bij een community het gevoel hebt dat het ook een beetje van jou is.

Hoe lang duurt het voordat een community draait?

Reken op minimaal zes maanden voordat een groep op eigen benen staat, en dat is een ondergrens en geen belofte. De eerste bijeenkomsten organiseer je zelf, ergens halverwege ontstaan de eerste initiatieven vanuit de groep, en pas als er dingen gebeuren waar jij niet van wist is het gelukt.

Waarom mislukken de meeste communities?

Omdat ze volledig afhankelijk blijven van de organisatie die ze heeft opgericht, waardoor alles stilvalt zodra die organisatie ophoudt met trekken. Vaak komt dat doordat het te goed geregeld is: als alles al bedacht en geregeld is voordat de eerste deelnemer binnenkomt, valt er voor die deelnemer niets meer te doen behalve consumeren.

Kun je community building uitbesteden?

Je kunt het opbouwen uitbesteden, maar het onderhouden niet, en dat onderscheid is essentieel. Ik word gevraagd om de eerste fase te doen en zorg er vanaf het begin voor dat er mensen zijn die het overnemen, want een community die alleen bestaat zolang de externe adviseur betaald wordt is geen community maar een dienstverlening.

Loop je hiertegenaan?

Heb je een groep die je maar niet in beweging krijgt, of een initiatief dat volledig op één persoon leunt, dan denk ik graag een keer met je mee. Vaak levert één gesprek al op dat je ziet welke stap je eigenlijk niet meer zelf moet zetten.

Neem contact op en vertel me over je groep.

—

Kim Groen, projectleider en kwartiermaker bij Organize2Move. Docent Sportkunde aan de Hogeschool van Amsterdam, trainer Leefstijl en Communicatie en mede-initiatiefnemer van De Handbalclub.